Oι γιορτές στην Κεφαλλονιά.

Οι Άγιες μέρες μέσα από ένα σπάνιο βιβλίο του Χρήστου Βουνά.

Μπορεί να πέρασαν οι γιορτές αλλά δεν νομίζω να είναι άσχημο αν ρίξουμε μια ματιά στο “νησί των κουρλών”, όπως αποκαλούν το νησί της Κεφαλλονιάς, όσοι μας ζηλεύουν. Τώρα βέβαια ένα κοματάκι τρέλα υπάρχει, αλλά τι να κάνουμε; Γίνεται Κεφαλλονιά χωρίς τρέλα; Καταφέραμε ακόμα και τον σεισμό που ισοπέδωσε το νσί μας να τον κάνουμε σάτυρα. Απολαύστε λίγο για να μας καταλάβετε.

Νέος σεισμόε εγένετο εις την Κεφαλληνία.

Χρόνια τον περιμέναμε να σπάσει η ανία.

Με το να χέρι ο γείτονας έκανε το σταυρό του

με τ΄αλλο του εμούτζωνε αλλόφρων τον Θεό του.

Αυτοί οι Κεφαλλονίτες και παρόμοιο το νησί μας.

Πήρα λοιπόν δώρα μερικά βιβλία από καλό φίλο στην Ελλάδα μέσα στα οποία και ένα βιβλίο χαρακτηριστικό για την Κεφαλλονιά αφού είναι γραμμένο από έναν βέρο τρελό Κεφαλλονίτη. Τον αείμνηστο Χρήστο Βουνά. Αυτόν τον αξέχαστο λαογράφο του νησιού μας που μέσα από την τρέλα του άφησε παρακαταθήκη όλο το μεγαλείο του νησιού μας άριστα δοσμένο μέσα στα πάρα πολλά που έχει γράψει.

Υπέροχα τα όσα αναφέρει σχετικά με τις γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, ο λαογράφος μας, αλλά δεν στέκεται μόνο σ΄αυτά. Στο βιβλίο του αυτό έχει καταχωρήσει πάρα πολλές από τις παραξενιές του νησιού. Και όλα είναι δοσμένα μέσα από σκηνές και ιστορίες της καθημερινότητας του νησιού. Αξίζει στ΄αλήθεια φίλες και φίλοι μου να σας προσφέρω μερικά. Κι΄αρχίζουμε από τις γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων, των Φώτων όπως συνηθίζουμε να το λέμε στο νησί μας. Ας δούμε λοιπόν τι μας λέει ο Βουνάς.

Όπως είναι γνωστό τα κάλαντα ψάλλονται στην Κεφαλλονιά τις παραμονές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων. Πολλοί δε καλανταδόροι μας τα λένε και ανήμερα των γιορτάδων, σ΄όσα σπίτια και μαγαζιά δεν πρόλαβαν την προηγούμενη να τα πούνε.

Εκτός όμως των πιτσιρίκων, των από ανάγκη, ή σαν επάγγελμα καλανταδόρων, υπήρχαν πολλοί, που συντροφιάζανε και κάνανε καλανταδόρικες κομπανίες, για να πάνε να τα πούνε για το καλό, πρώτα στα σπίτια τους κι΄ύστερα στα συγγενικά και φιλικά τους. Χωρίς να δέχονται χρήματα και γλυκίσματα, αλλά μόνο μεζέ και κρασάκι. Οι δε φιλικές και ερασιτεχνικές τούτες καλανταδόρικες κομπανίες μόνα τους όργανα είχανε τα μαντολίνα και τις κιθάρες τους, και τις σωστές τους φωνές, αλλά και το χάρισμα να αυτοσχεδιάζουν δίστιχα αθώα και άκακα. Ρίμνες με τις οποίες χαρίζανε πάντοτε απαρεξήγητα την ευθυμία, σατυρίζοντας συγγενικά και φιλικά πρόσωπα.

Στ΄αλήθεια αξίζει να δούμε μερικά από αυτά τα αλησμόνητα σατυρικά δίστιχα που έχουν αφήσει εποχή.

Χρόνια πολλά κι΄ο χρόνος σας, ο νέος να κυλίσει

δίχως ψωμί στο φούρνο σας κι΄ούτε νερό στη βρύση.

Χρόνια πολλά κι΄αν θέλετε νάχετε την υγειά σας

πάντοτε ν΄αλλαργεύετε από την πεθερά σας.

Χρόνια πολλά κι΄η πεθερά αν πέσει στο κλινάρι

φωνάξτε τον κτηνίατρο για να τηνε κουράρει.

Χρόνια πολλά και πίνετε κρασάκι κάθε μέρα

να μη σας πιάν΄η ευλογιά μα μήτε κι΄η χολέρα.

Χρόνια πολλά κι΄ένα βρακί του χρόνου ν΄αγοράσεις

γιατί με τούτο που φορείς κοντεύεις πια ν΄αγιάσεις.

Τρεις ολόκληρες από τις μεγάλες σελίδες του βιβλίου πιάνουν τούτα τα υπέροχα σατυρικά δίστιχα και δύσκολο φυσικά να δοθούν όλα. Πήραμε μια γεύση.

Μετά από την ολοκλήρωση των επισκέψεων και αφού δεν άφηναν σπίτι για σπίτι γνωστών και φίλων οι καλανταδόροι,το ξημέρωμα τους έβρισκε όλους συγκεντρωμένους έξω από την Επισκοπή όπου όλοι μαζί έψαλλαν τα κάλαντα στον Δεσπότη.

Ξύπνα Πενιερώτατε να πας στην εκκλησία

που σε προσμένουν οι Άγγελοι ν΄αρχίσει λειτουργία.

Σε όλους είναι γνωστό ότι τα Κεφαλλονίτικα κάλαντα είναι διαφορετικά από αυτά της υπόλοιπης Ελλάδας. Το έθιμο τηρείται από τους περισσότερους παρ΄όλο που πλέον είναι εμφανείς οι ξενόφερτες επιδράσεις. Παλαιότερα υπήρχαν παραλλαγές που εξιστορούσαν την γέννηση του Χριστού ενώ ταυτόχρονα προέτρεπαν τους πιστούς πως να γιορτάσουν την ημέρα των Χριστουγέννων. Βασικά τα κάλαντα ξεκινούσαν με μια εισαγωγή.

Ήρθαμε με ρόδα και με ανθούς

για να σας ειπούμε χρόνους πολλούς.

Και ακολουθούσαν τα κάλαντα τα οποία τέλείωναν με την επωδό.

Ιδού όπου σας είπωμεν όλη την ψαλμωδίαν

του Ιησού μας του Χριστού Γέννησην την Αγίαν

κι΄έπειτα άμα γυρίσετε εις το αρχοντικό σας

ευθύς τραπέζι στρώσετε βάλτε το φαγητό σας.

Χαρακτηριστικά της αλησμόνητης εκείνης εποχής στο νησί της Κεφαλλονιάς είναι τα όσα ακόμη αναφέρει ο αλησμόνητος λαογράφος του νησιού μας σχετικά με τις Χριστουγεννιάτικες γιορτές.

Ακολουθούσαν ακόμα πολλά παινέματα με ευχές και με σκοπό φυσικά να επακολουθήσει μεγαλύτερο φιλοδώρημα ή κέρασμα με γλυκίσματα των γιορταστικών ημερών. Αξίζει όμως να δούμε και κάποιες τοπικές παραλλαγές στα κάλαντα.

Λειβαθώ..

Απο χρόνους σας πολλούς

κι΄ένα τάσι ποντικούς

κι΄ένα κόσκινο βολβούς.

Πύλαρος.

Παίρνουν νερό στα νύχια τους,

σαπούνι στα φτερά τους

και λούζουν τον αφέντη τους

και λούζουν την κυρά τους

Σάμη.

Παίρνουν νερό ραντίζονται

ραντίζουν και τη βάγια

και παίρνει η βάγια το κερί

και φεύγει απάνου-κάτου

και φέγγει στα καντήλια του

του πολυχρονεμένου.

Φανταστικές οι σκηνές που μας περιγράφει ο Βουνάς αναφορικά με το βράδυ της παραμονής της πρωτοχρονιά όπου στο Αργοστόλι οι κάτοικοι της πόλης παρπατούν στους δρόμους με τις μουσικές μπάντες και χορωδίες να ψάλλουν τα κάλαντα ρίχνοντας ο ένας στον άλλον κολόνιες. Πιο κάτω αναλυτικά υπάρχει όλη η ομορφιά αυτής της σκηνής.

Ένα από τα αλησμόνητα έθιμα που σχεδόν έχει πάψει να υπάρχει ήταν η Φωτιά του Δωδεκαημέρου. Όπως γράφει στο βιβλίο του ο Βουνάς, ...Την παραμονή των Χριστουγέννων κι΄αφού “βραδιώσει” καλά, οι νοικοκυρές άναβαν τη φωτιά του Δωδεκαημέρου που έπρεπε να κρατήσει με τη στάχτη της μέχρι την ημέρα του αγιασμού. Επίσης τις ημέρες των Χριστουγέννων μέχρι τα Θεοφάνεια οι νοικοκυρές δεν άφηναν τίποτα εξω από το σπίτι για να μην το λερώσουν τα παγανά (καλικάντζαροι) Οι νοικοκυρές με ένα δαυλί-κάρβουνο σχημάτιζαν στις πόρτες και στα παράθυρα σταυρούς ώστε οι καλικάντζαροι, τα παγανά όπως τα λέμε στην Κεφαλλονιά να μην μπουν στο σπίτι. Συγχρόνως σαν ευχή, σαν ξόρκι έλεγαν.

Χριστός γεννάται

το φως αξαίνει (μεγαλώνει)

και το σκοτάδι μικραίνει.

Ένα έθιμο που ξεκινάει από την αρχαιότητα όμως έχει διασωθεί στην Κεφαλλονιά είναι η αγιοβασιλίτσα. Πρόκεοιται για ένα φυτό με καφέ βολβό και πράσινα φύλλα που συμβολίζει την αναγέννηση του χρόνου αφού ξεραίνεται τον Μάρτη και ξαναγεννιέται τον Οκτώβρη. Στην Κεφαλλονιά τις τρεις τελευταίες μέρες του χρόνου βγαίνουν και μαζεύουν αυτό το φυτό που το όνομά του είναι Αγιοβασιλίτσα. Το όνομα της Πρωτοχρονιάς και του Αγίου βασιλείου.

Στο Αργοστόλι το μεσημέρι όλοι ξεκουράζονται για να είναι έτοιμοι για τη μεγάλη “μάχη” που αρχίζει στο Λιθόστρωτο μόλις σκοτινιάσει. Μέσα σε μια γιορταστική ατμόσφαιρα που δημιουργούν οι μπάντες και οι χορωδίες μικροί και μεγάλοι αρχίζουν το κατάβρεγμα. Ο καθ΄ένας έχει μικρά δοχεία, ψεκαστήρες με αρωματισμένο νερό και προσπαθεί να βρέξει όποιον συναντάει. Σύμφωνα με το έθιμο, όλοι όσοι βρίσκονται στο Λιθόστρωτο πρέπει να γυρίσουν στο σπίτι τους βρεμένοι με αποτέλεσμα κανείς να μην γλυτώνει.. Μάλιστα στον Άγιο Σπυρίδωνα, στην εκκλησιά που είναι στο Λιθόστρωτο ο Δήμος ετοιμάζει ένα βαρέλι με αρωματισμένο νερό για να υπάρχει απόθεμα γι΄αυτούς που θα ξεμείνουν.

Πάρα πολλά τα όσα αναφέρονται στο βιβλίο του αείμνηστου Χρήστου Βουνά. Είναι πολλά τα κεφάλαια με τις Προλήψεις, τις Κεφαλλονίτικες κατάρες, τα Γαμήλια ήθη, τα Λαϊκά γιατροσόφια. Κεφαλλονίτικες παροιμίες, Κι΄ακόμη μικρές φανταστικές και σπαρταριστές κεφαλλονίτικες ιστοριούλες έξυπνα δοσμένε έτσι όπως έξυπνα τις έδινε πάντα ο μεγάλος λαογράφος του νησιού μας. Υπόσχομαι λίγα λίγα να τα δούμε. ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΣΕ Ο ΛΟΥΣ